Gdy królem Polski wybrany został Stanisław August Poniatowski, patriotycznie nastawione masy szlacheckie zawiązały konfederację barską. Niechętni jakimkolwiek reformom konfederaci głosili hasła obrony religii katolickiej, występowali przeciw królowi i wszechwładzy carskiej Rosji, która coraz bardziej zdecydowanie zwiększała swoje wpływy w bezsilnej Rzeczpospolitej.
Wydarzenia konfederacji barskiej na Ziemi Gostynińskiej opisuje Janusz Szczepański, który w książce „Dzieje Gostynina i Ziemi Gostynińskiej” przygotował rozdział „Gostynin i Ziemia Gostynińska w latach 1462–1793”.
Z Warszawy do Gostynina przybył wraz z sześcioma konfederatami dotychczasowy szambelan królewski Michał Grzymała Dzierżanowski. Stworzył oddział liczący kilkadziesiąt szabel i mianował się marszałkiem konfederacji barskiej na Ziemi Gostynińskiej i w powiecie gąbińskim. W lipcu 1768 roku ogłosił manifest, po czym ruszył do Przasnysza. Kilka miesięcy później (w styczniu 1769 r.) ówczesny starosta gostyniński Franciszek Ksawery Mikorski zaapelował, by stanąć do walki z Rosją.
Dowodzona przez Mikorskiego szlachta wspierana przez konfederatów z okolic Łęczycy, Sochaczewa i Wyszogrodu, starła się pod Kutnem z rosyjskimi wojskami, na czele których stał pułkownik Piotr Michajłowicz Wołkoński.
W 1770 roku wojska rosyjskie zanotowały w Wielkopolsce i na Mazowszu kilka spektakularnych sukcesów w walce z konfederatami. Doprowadziło to do zaprzestania działalności konfederatów na terenie Ziemi Gostynińskiej. Ostatnie oddziały konfederatów zostały rozbite na przełomie 1771 i 1772 roku. Aż 66 przedstawicieli gostynińskiej szlachty, którzy walczyli z Rosjanami, zostało zesłanych na Sybir.
W latach 1788-1792 obradował Sejm Czteroletni. Jego głównym dziełem było uchwalenie 3 maja 1791 nowej Konstytucji, która wprowadzała podział władzy na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą, zwiększyła uprawnienia mieszczan, zlikwidowała konfederacje i liberum veto w Sejmie, ograniczyła prawa polityczne gołoty szlacheckiej. Była drugą na świecie – po konstytucji USA – a pierwszą w Europie ustawą zasadniczą.
Reprezentantem Ziemi Gostynińskiej podczas obrad Sejmu Czteroletniego był głoszący regalistyczne poglądy kasztelan gostyniński Maciej Leon Sobolewski z Piętek herbu Ślepowron (grafika).
Za tydzień o niezwykłych dziejach konfederackiego marszałka Michała Dzierżanowskiego.
Napisz komentarz
Komentarze