Odpowiedziałam żartobliwie, korzystając ze starego powiedzonka:
- Tera nie, ale się dowiaduj.
I wydawało mi się, że sprawa została załatwiona. Czytelnik się uśmiechnie, autorka zachowa odrobinę tajemniczości, a bohaterowie „Sakiewki” będą mogli spokojnie odpocząć po wszystkich przeżyciach, które im zafundowałam.
Ale gdzie tam!
Okazało się, że postawienie ostatniej kropki w powieści wcale nie musi oznaczać zakończenia sprawy. Autor zamyka książkę, a czytelnik otwiera dyskusję.
- No dobrze, ale co dalej z Renatą?
- A Tymon?
- A Marysia?
I już wiadomo, że ostatnia strona nie zadowoliła wszystkich.
Zaczęłam się więc zastanawiać, czy przypadkiem nie jesteśmy świadkami narodzin nowego zjawiska: literatury na zamówienie.
Sztuka na zamówienie istnieje przecież od wieków. Zamawiano portrety, obrazy ołtarzowe, utwory muzyczne. Mecenas określał temat, artysta brał się do pracy, a potem następował moment prawdy: czy zamawiający otrzymał to, czego oczekiwał?
Tylko że w literaturze sprawa zaczyna wyglądać nieco osobliwie.
Wyobraźmy sobie czytelnika, który po zamknięciu książki zgłasza się do autora niczym klient do zakładu usługowego.
- Dzień dobry. Ja w sprawie zakończenia.
- Słucham?
- Otóż przeczytałem i chciałbym złożyć reklamację.
- Ale książka jest kompletna!
- Owszem. Strony wszystkie, okładka też. Tylko życie bohaterów jakieś niedokończone.
- Przecież zakończyłam powieść!
- Właśnie. I w tym problem.
Przyznam, że taki dialog mógłby mnie rozbawić. Zwłaszcza gdybym wyobraziła sobie formularz reklamacyjny:
Rodzaj usterki: przedwczesne zakończenie losów bohaterów.
Żądanie klienta: dopisanie dalszego ciągu.
Preferowany termin realizacji: możliwie natychmiast.
Uwagi dodatkowe: proszę nie krzywdzić ulubionych postaci.
Zabawne?
Owszem.
Ale po chwili pojawia się pytanie znacznie mniej zabawne.
A może czytelnik ma rację?
Może autorowi tylko się wydaje, że doprowadził opowieść do właściwego końca? Może postawił kropkę tam, gdzie należało postawić przecinek? Może zabrakło mu cierpliwości, pomysłu albo odwagi, żeby poprowadzić bohaterów jeszcze kawałek dalej?
Nie jest przecież wykluczone, że czasem czytelnik dostrzega niedomkniętą historię lepiej niż sam autor.
Trzeba mieć odrobinę pokory, żeby taką możliwość dopuścić.
Ale istnieje również inne wyjaśnienie.
Może powieść zakończyła się dokładnie tam, gdzie powinna, tylko czytelnik nie chce jeszcze wychodzić z jej świata?
Przecież kiedy odwiedzamy bliskich ludzi, nie zawsze wstajemy od stołu dlatego, że skończyły się tematy do rozmowy. Czasem po prostu robi się późno.
Wychodzimy, żegnamy się, zamykamy za sobą drzwi.
A jednak wiemy, że za tymi drzwiami życie toczy się dalej.
Ktoś nastawi wodę na herbatę. Ktoś odłoży książkę. Ktoś pokłóci się o drobiazg, a potem pierwszy wyciągnie rękę do zgody.
Może właśnie tego pragnie czytelnik, pytając o dalszy ciąg.
Nie poprawienia źle wykonanej usługi.
Nie nowego zakończenia.
Tylko jeszcze jednej wizyty u ludzi, których zdążył polubić.
I tu zaczyna się prawdziwy kłopot autora.
Bo jeśli bohaterowie stali się dla czytelnika bliscy, to czy autor ma prawo powiedzieć:
- Koniec. Więcej ich nie zobaczycie.
Oczywiście, że ma.
Tylko czy sam potrafi się z nimi rozstać?
Przypomniałam sobie własne rozterki z Renatą, której w poprzednim felietonie nie pozwoliłam na efektowną zemstę w teatralnym foyer. Uznałam wtedy, że autor nie powinien zmuszać bohatera do zachowania sprzecznego z jego charakterem, choćby scena zapowiadała się znakomicie.
Teraz jednak sytuacja się odwróciła.
Poprzednio musiałam bronić bohaterki przed własnym pomysłem.
Dziś być może muszę bronić jej przed oczekiwaniami czytelników.
A może przed własną wygodą?
Bo napisanie dalszego ciągu to nie tylko przyjemność ponownego spotkania ze znajomymi postaciami. To także odpowiedzialność. Trzeba przecież znaleźć dla nich nową, prawdziwą historię, a nie jedynie przedłużyć pobyt w książce.
Nie wystarczy dopisać kilku szczęśliwych poranków, paru wzruszających rozmów i uroczystego obiadu na zakończenie.
Bohaterowie nie są przecież figurkami, które można ustawić na półce, zdjąć na życzenie czytelnika, odkurzyć i ponownie uruchomić.
Choć przyznam, że czasem byłoby to bardzo wygodne.
Zwłaszcza gdyby dało się zamówić także gotowe dialogi.
- Poproszę drugi tom, ale bez cierpienia.
- A może być trochę tęsknoty?
- Nie za dużo.
- A konflikt?
- Najlepiej niewielki i szybko rozwiązany.
- A zakończenie?
- Szczęśliwe. I proszę zostawić możliwość napisania trzeciego tomu.
W tym miejscu autor powinien chyba zażądać zaliczki.
Albo przynajmniej filiżanki mocnej kawy.
A jednak pod całym tym żartem kryje się coś wzruszającego.
Czytelnik, który pyta o dalszy ciąg, składa autorowi szczególny komplement. Mówi mu bowiem, choć nie zawsze wprost:
Uwierzyłem w tych ludzi. Nie chcę jeszcze o nich zapomnieć.
Czy może być dla piszącego piękniejsza wiadomość?
Pozostaje tylko uważać, żeby z wdzięczności nie zacząć pisać pod dyktando.
Bo literatura na zamówienie ma pewną wadę: zamawiających może być wielu, a każdy zechce czegoś innego.
Jeden będzie domagał się wielkiego pojednania. Drugi uzna je za zbyt łatwe. Trzeci poprosi o nową miłość, czwarty zaprotestuje przeciwko niej stanowczo.
A piąty, najbardziej wymagający, zapyta:
- Czy nie można by napisać tego wszystkiego jeszcze raz, tylko inaczej?
I co wtedy?
Wtedy autor powinien chyba przypomnieć sobie, że książka nie jest ani usługą krawiecką, ani naprawą zegarka.
Nie można jej przerabiać bez końca, dopóki każdy klient nie będzie zadowolony.
Można natomiast wsłuchać się w czytelników. Czasem ich pytania odsłaniają możliwości, których autor wcześniej nie dostrzegał.
Może więc dalszy ciąg „Sakiewki” rzeczywiście powstanie.
Nie dlatego, że wpłynęła reklamacja.
I nie dlatego, że ktoś złożył zamówienie.
Tylko dlatego, że pewnego dnia usiądę przy komputerze i poczuję, że Renata, Tymon i pozostali mają mi jeszcze coś do powiedzenia.
Tylko zaczynam podejrzewać, że tym razem to ja powinnam się dowiadywać u własnych bohaterów, czy zgodzą się wystąpić w drugim tomie.
Bo czytelnik może złożyć zamówienie.
Autorka może przyjąć zlecenie.
Ale bohaterowie mają jeszcze prawo odmówić.
I dopiero wtedy zaczynają się prawdziwe kłopoty.
„I właściwie mogłabym dalej prowadzić te rozważania, gdyby nie pewien drobiazg. Otóż drugi tom już napisałam. nosi tytuł "wspólna Sakiewka". I nawet zdążyłam go opublikować.”
🤣😂
Teresa Czajkowska
Autorka powieści m.in. „SAKIEWKA” i "WSPOLNA SAKIEWKA"
Napisz komentarz
Komentarze