Koronowane głowy w gostynińskim zamku

Książę Siemowit IV (1352–1426), syn Siemowita III, budowniczego zamku w Gostyninie w latach 70. XIV wieku. Siemowit IV w 1382 roku nadał Gostyninowi akt lokacyjny. Wraz ze swoim dworem przebywał w ulubionym zamku dowodnie kilkakrotnie – w 1382, 1406, 1408, 1419, 1420 (dwukrotnie), 1421 (dwukrotnie), 1424 i 1425 roku, tu też zmarł pomiędzy 5 grudnia 1425 a 21 stycznia 1426 roku. Pochowany został w katedrze płockiej.

Władysław Jagiełło ( –1434), założyciel dynastii Jagiellonów, król Polski od marca 1386 roku, zwycięzca bitwy z Krzyżakami pod Grunwaldem. W zamku gostynińskim przebywał dwukrotnie – w 1414 roku i przejazdem w 1419 roku.

Kazimierz IV Jagiellończyk (1427–1492), syn Władysława Jagiełły, król Polski w latach 1447–1492. W 1462 roku odbierał w zamku przysięgę na wierność od rycerstwa, urzędników i mieszczan ziemi gostynińskiej w związku z wcieleniem ziemi rawskiej, gostynińskiej i sochaczewskiej do Korony Królestwa Polskiego.

Zygmunt Stary (1467–1548), od 1507 roku król Polski, gościł w zamku gostynińskim w 1519 i 1526 roku.

Zygmunt II August (1520–1572), od 1530 roku król Polski, koronowany za życia ojca Zygmunta Starego, wraz ze swoim dworem gościł w Gostyninie od 4 maja do 7 czerwca 1552 roku. Uniknął w ten sposób spotkania z matką Boną Sforza, skłócony z nią po ślubie z Barbarą Radziwiłłówną. Królowa Bona przebywała wówczas w zamku płockim, który po śmierci Zygmunta Starego wybrała na swą rezydencję.

Nigdy w zamku gostynińskim nie przebywała królowa Bona Sforza d’Aragona (1494–1557), od 1518 roku żona Zygmunta Starego, choć krążyła legenda, że pokutowała tu za rzekome otrucie synowej Barbary Radziwiłłówny. Pojawiały się też niekiedy poglądy, że to ona wyremontowała tutejszy zamek. Jest to oczywiście nieprawda, ponieważ starostwo gostynińskie nigdy nie wchodziło w skład należących do niej dóbr na Mazowszu. Lata świetności zamku to rządy starosty Krzysztofa Szydłowieckiego (1467–1532) od 1508 roku.

W zamku gostynińskim, po bitwie pod Kłuszynem, więzieni byli od września 1612 roku car moskiewski Wasyl Szujski (1552–1612), ostatni władca z rodu Rurykowiczów, z braćmi Dymitrem i Iwanem oraz żoną Dymitra, Katarzyną. Car, Dymitr i jego żona zmarli w 1612 r., a Iwan ostatecznie odzyskał wolność, uwolniony przez króla Zygmunta III Wazę.

Upadek zamku w Gostyninie zaczął się w związku z wojną ze Szwedami, tzw. potopem szwedzkim w latach 1655–1660 i zaborem pruskim w latach 1793–1806.

Barbara Konarska-Pabiniak

Polecamy rozprawę Janusza Pietrzaka, Zamek w Gostyninie. Dzieje budowlane w świetle przekazów archiwalnych i badań terenowych, w: Rocznik Gostyniński, t. III – 2012, s. 9–45.